OONI: Cách đo lường và xác minh kiểm duyệt internet

OONI (Open Observatory of Network Interference) là dự án nghiên cứu mã nguồn mở cho phép phát hiện và ghi lại các hình thức kiểm duyệt internet và các hành động can thiệp mạng. Kể từ khi thành lập vào năm 2012, OONI đã thu thập dữ liệu từ hơn 180 quốc gia, cung cấp chứng cứ kỹ thuật về phạm vi và phương pháp kiểm duyệt trực tuyến được sử dụng bởi các nhà cung cấp dịch vụ internet (ISP), chính phủ, và các cơ quan quản lý.

NHẬN THỨC VỀ KIỂM DUYỆT: LỊCH SỬ CÓ TÍNH HỆ THỐNG

Trước khi OONI ra đời, việc xác minh kiểm duyệt internet chủ yếu dựa trên các báo cáo từ người dùng hoặc các nhà báo. Không có phương pháp độc lập, có thể lặp lại được để đo lường hiện tượng này ở quy mô toàn cầu. Năm 2012, các nhà nghiên cứu tại Tor Project đã khởi động OONI như một công cụ để lấp đầy khoảng trống này.

Các cơ quan quản lý và ISP đã sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để kiểm duyệt nội dung trong những thập kỷ qua. Điều này bao gồm các phương pháp từ lâu đã được ghi nhận ở các quốc gia như Trung Quốc (thông qua Cục Quản lý Thông tin Cyberspace - CAC), Ả Rập Xê Út, Iran (thông qua cơ quan FATA), và Nga (Roskomnadzor).

CÁC KỸ THUẬT KIỂM DUYỆT ĐƯỢC GHI LẠI

OONI đã phát hiện và xác minh một loạt các kỹ thuật kiểm duyệt cụ thể:

DNS filtering: ISP hoặc chính phủ chặn các truy vấn tên miền bằng cách trả về kết quả sai hoặc không trả lời. Đây là phương pháp kiểm duyệt đơn giản nhất và được sử dụng rộng rãi. OONI phát hiện điều này bằng cách so sánh các phản hồi từ máy chủ DNS công cộng với phản hồi từ ISP địa phương.

IP blocking: Các máy chủ trực tiếp bị chặn ở cấp độ mạng, thường được triển khai thông qua các quy tắc tường lửa. OONI xác minh bằng cách cố gắng kết nối tới các địa chỉ IP đã biết của các trang web bị chặn.

Inspection theo SNI (Server Name Indication): Các bộ lọc kiểm tra phần mở rộng SNI trong quá trình bắt tay TLS, cho phép chúng xác định miền mục tiêu mà không cần giải mã toàn bộ kết nối. Kỹ thuật này đã được OONI phát hiện ở Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, và nhiều quốc gia khác.

DPI (Deep Packet Inspection): Các hệ thống này kiểm tra nội dung gói dữ liệu ở cấp độ sâu hơn, cho phép kiểm duyệt dựa trên nội dung trang web hoặc giao thức được sử dụng. DPI được sử dụng ở Trung Quốc, Thái Lan, và các quốc gia khác để kiểm duyệt cả nội dung web và các giao thức như BitTorrent.

Throttling: Làm chậm ý định lưu lượng mạng đến các trang web cụ thể. OONI đã ghi nhận hiện tượng này ở nhiều quốc gia, đặc biệt là trong các thời kỳ xung đột chính trị.

Công cụ OONI cho phép bất kỳ người nào có kết nối internet chạy các bài kiểm tra bằng cách cài đặt Probe - một ứng dụng mã nguồn mở có thể chạy trên máy tính hoặc điện thoại. Khi được kích hoạt, Probe thực hiện một loạt các kết nối tới các trang web được xác định trước để kiểm tra xem chúng có bị chặn không.

VỀ TÁC ĐỘNG VÀ DỮ LIỆU

Báo cáo của OONI, được công bố thường xuyên, đã cung cấp chứng cứ kỹ thuật được các nhà báo, nhà hoạt động nhân quyền, và các tổ chức như EFF và Citizen Lab sử dụng để ghi lại kiểm duyệt internet. Ví dụ, các phát hiện của OONI về DPI ở Iran đã được trích dẫn rộng rãi trong các báo cáo về kiểm duyệt sau các cuộc biểu tình năm 2022.

Access Now, qua dự án KeepItOn, đã công bố báo cáo về các vụ tắt internet - những sự kiện mà OONI có thể không phát hiện được hoàn toàn vì các vụ tắt internet làm cho mạng hoàn toàn không khả dụng. Tuy nhiên, các phát hiện của OONI về kiểm duyệt có chọn lọc đã giúp xác định các xu hướng dẫn tới những sự kiện này.

TÁI TẠO VÀ GIỚI HẠN

OONI hoạt động như một phương tiện để tái tạo các phát hiện về kiểm duyệt. Bất kỳ nhà nghiên cứu nào có thể chạy các bài kiểm tra giống nhau và so sánh kết quả với dữ liệu công khai của OONI. Tuy nhiên, dự án có những giới hạn: không phải tất cả các hình thức kiểm duyệt đều dễ dàng phát hiện, đặc biệt là các kỹ thuật tinh vi hơn như nén VPN hoặc các cuộc tấn công chọn lọc chống lại các cá nhân.

Ngoài ra, các cơ quan quản lý có thể thay đổi hành vi kiểm duyệt của họ để tránh phát hiện bởi OONI hoặc các công cụ khác. Đó là lý do tại sao OONI tiếp tục cập nhật các bài kiểm tra của mình để bắt kịp các kỹ thuật kiểm duyệt mới.